Thứ tư 23/09/2020 07:46 24h qua English RSS
Hotline: 094 540 6866

Từ nhà tranh vách đất đến vật liệu xanh cho tương lai

08:00 | 25/01/2020

(Xây dựng) - Với các giá trị đặc trưng của nền văn minh lúa nước, kiến trúc truyền thống Việt Nam được biết đến qua cách sử dụng tinh tế nhóm vật liệu riêng. Các vật liệu truyền thống này cơ bản đều có nguồn gốc từ thiên nhiên và gắn bó bền vững với thiên nhiên. Đó có thể coi là khởi nguồn cho hành trình xanh của hiện tại. Để hiểu rõ giá trị và tính kế thừa vật liệu xanh truyền thống, phóng viên đã có cuộc trao đổi với TS.KTS Lê Thị Bích Thuận - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị & Phát triển hạ tầng.

tu nha tranh vach dat den vat lieu xanh cho tuong lai
TS.KTS Lê Thị Bích Thuận

Là người có nhiều nghiên cứu về công trình xanh, công trình tiết kiệm năng lượng, bà có suy nghĩ gì về những ngôi nhà truyền thống vùng nông thôn và miền núi phía Bắc, đặc biệt là về kiến trúc và sử dụng vật liệu truyền thống?

- Những ai từng đắm say trong các bài hát then, điệu xòe đều không thể quên được những nếp nhà sàn, mái nhà tranh hay nhà trình tường. Nếu ai đó có dịp đi nhiều nơi và để ý, tìm hiểu về kiến trúc dân gian, kiến trúc truyền thống thì không thể không đặt ra các câu hỏi, rằng tại sao ở trên vùng cao, đồng bào còn rất nghèo nhưng vẫn chống chọi được với cái rét cắt da cắt thịt trong những tháng mùa đông mưa dầm gió bấc? Rằng tại sao ở vùng miền Trung gió Lào cát trắng, người dân vẫn có thể sống chung với cái nóng như nung trong những tháng hè nắng cháy?

Nhưng nếu chỉ cần để ý, xem xét kỹ một chút thôi, ta sẽ thấy người dân các vùng miền đã rất sáng tạo trong việc tạo lập không gian sống cho mình. Những ngôi nhà dùng đất trình những bức tường dày, những mái nhà lợp bằng lớp cỏ tranh, lá gồi hay rơm rạ dày không những có thể che mưa nắng hay gió rét mà lại có tính cách nhiệt rất tốt. Chính vì vậy, những ngôi nhà truyền thống với những vật liệu tưởng như đơn sơ ấy lại rất ưu việt, mùa đông thì ấm áp còn mùa hè lại mát mẻ.

Rõ ràng, ngay từ xa xưa cha ông ta đã biết sử dụng một cách tài tình các loại vật liệu để tạo dựng cho mình một ngôi nhà có không gian tối ưu. Khi đó, thế giới chưa có các phát minh về năng lượng điện để sử dụng các trang thiết bị như quạt máy, điều hòa không khí hoặc thiết bị sưởi ấm, nên ngôi nhà truyền thống với những vật liệu thiên nhiên nói trên tạo sự thích ứng rất tốt cho con người.

Thế rồi theo thời gian, những người thợ xây dựng trong quá khứ dần dần đã biết tận dụng đá, đất sét làm gạch nung, đục đẽo gỗ một cách tỉ mỉ hơn để tạo nên những công trình chất lượng, khang trang và đầy giá trị mỹ thuật. Trên các trụ cột, mái nhà, hành lang, vách tường thường được trang trí thêm nhiều chi tiết, hoa văn, hình vẽ con vật… Trong những công trình đình làng, chùa chiền, hoặc những ngôi biệt thự, nhà từ đường cổ xưa… người thợ xây dựng chủ yếu tận dụng nguồn vật liệu tự nhiên để tạo nên những công trình kiến trúc nghệ thuật.

Có thể thấy, trong điều kiện khắc nghiệt của xứ nhiệt đới nóng ẩm mưa nhiều, của nền kinh tế nông nghiệp đầy rủi ro, cha ông ta đã tìm hiểu kỹ về thiên nhiên xung quanh, để có những giải pháp ứng phó với môi trường mà vẫn thân thiện, những kinh nghiệm mà đến nay chúng ta rất cần phải học tập, gìn giữ và phát triển.

tu nha tranh vach dat den vat lieu xanh cho tuong lai
Từ xa xưa cha ông ta đã biết sử dụng một cách tài tình các loại vật liệu thiên nhiên để tạo ra ngôi nhà xanh.

Như vậy, những vật liệu truyền thống này đều là từ thiên nhiên, rất thân thiện, gần gũi và cũng rất phù hợp với tiêu chí của kiến trúc xanh ngày nay. Vậy theo bà, chúng ta cần kế thừa những vật liệu truyền thống ấy để đưa vào đời sống hiện đại như thế nào và thực tế đã làm được đến đâu?

- Thực ra, trong xây dựng, chúng ta vẫn dùng gạch, đá, tre, gỗ… cùng một số chất liệu truyền thống khác nhưng cách thể hiện ở mỗi loại công trình như nhà ở hay đình chùa có sự khác nhau. Thậm chí, giới kiến trúc sư muốn vẽ kiểu kiến trúc đô thị mới cũng cân nhắc phải vẽ ra làm sao để lấy “đất” mà phô diễn chất liệu truyền thống.

Tuy nhiên, nhu cầu hưởng thụ của con người ngày một nâng cao theo hướng gần gũi với thiên nhiên, người ta cần một môi trường sống, sinh hoạt và nghỉ ngơi tốt hơn, hiện đại nhưng phải thân thiện với môi trường. Chính vì thế, những công trình nhà ở, khu nghỉ dưỡng, công trình công cộng (trường học, bệnh viện, xí nghiệp…) đều đòi hỏi nguồn VLXD chất lượng cao, hiện đại và thẩm mỹ.

Những VLXD hiện đại thì có vô số, tùy thuộc vào nhu cầu đa dạng của người dùng và công năng của từng công trình mà các kiến trúc sư sẽ tư vấn và lựa chọn phù hợp. Đá hoa cương, kính cường lực trong suốt và gần gũi với môi trường, gạch ngói hiện đại đủ màu sắc, kiểu dáng… là những vật liệu quan trọng và gần như không thể thiếu trong mỗi công trình xây dựng hiện đại.

Đặc biệt, sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ cùng những thay đổi về gu thẩm mỹ đã cho ra đời ngày càng nhiều loại VLXD hiện đại hơn. Những tấm pin năng lượng mặt trời thân thiện với môi trường cũng là một trong những VLXD tiên tiến và được khuyến khích sử dụng. Những công trình xanh, hiện đại, những ngôi nhà “tàng hình” bí ẩn và độc đáo… là những minh chứng cho thấy VLXD ngày một hiện đại và tiên tiến hơn.

Trong khi đó, vật liệu truyền thống cũng ngày càng được chú ý và đưa vào nhiều loại công trình. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể nhận thấy rằng, những vật liệu truyền thống trong một nền kiến trúc Việt Nam đang đổi mới, đang có nhiều những xáo trộn đã và đang phát triển theo những chiều hướng khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.

tu nha tranh vach dat den vat lieu xanh cho tuong lai
Một dự án nhà ở tinh tế thiết kế cây xanh vào không gian trong nhà.

Có những kiến trúc đô thị phô trương truyền thống rởm, nhà bậc trung thì tìm đến kiến trúc phú quý, những nhà khá giả lại sưu tập những cái truyền thống nửa mùa, khập khiễng. Thế nên mới có chuyện, giữa đô thị hiện đại mọc lên những nhà rông, nhà tranh khiến cho giá trị truyền thống bị biến thành một thứ lạ lẫm.

Do đó, việc kế thừa và phát huy các giá trị VLXD truyền thống từ quá khứ cho đến kiến trúc đương đại và tương lai là cần thiết, nhưng phải có những tính toán rõ ràng, hài hòa, hợp lý, khoa học và thậm chí phải rất tinh tế.

Vậy theo bà, từ những chất liệu xanh của cha ông, chúng ta cần phát triển và chuẩn hóa như thế nào trong hành trình xanh hóa của thời hiện đại?

- Trong danh mục tiêu chuẩn Việt Nam hiện nay, xem xét riêng các tiêu chuẩn về VLXD, chúng ta hiện có nhiều tiêu chuẩn về xi măng, cát sỏi, gạch ngói, thủy tinh, kính... Các tiêu chuẩn về VLXD đã bao trùm lên hầu hết các chủng loại VLXD cơ bản, đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển ngành công nghiệp VLXD.

Tuy nhiên, vấn đề quy hoạch và hoàn chỉnh hệ thống tiêu chuẩn về VLXD theo hướng tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường thì đến nay vẫn chưa được nghiên cứu và đặt ra đúng với vai trò của nó trong xây dựng. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới cho thấy, nếu quản lý tốt khâu thiết kế xây dựng công trình theo hướng sử dụng năng lượng có hiệu quả sẽ tiết kiệm được từ 20 - 30% năng lượng tiêu thụ trong khu vực này.

tu nha tranh vach dat den vat lieu xanh cho tuong lai
Tre là một trong những vật liệu xanh được ứng dụng rộng rãi trong các công trình xanh.

Tại Việt Nam, tiêu chuẩn về vật liệu bao che phải đạt được yêu cầu chống bức xạ mặt trời, nhiệt truyền qua tường bao ngoài và mái, bao gồm cả phần cách nhiệt của tường ngoài và mái cùng với thiết kế bố trí cửa sổ và cửa đi. Điều này sẽ là lời giải cho bài toán cùng một loại vật liệu bao che nhưng sử dụng cho khí hậu nhiệt đới gió mùa miền Bắc sẽ phải khác khi sử dụng xây dựng cho các công trình ở khí hậu nhiệt đới nóng ẩm miền Nam.

Việc có các tiêu chuẩn VLXD tính đến tiết kiệm năng lượng kết hợp với các giải pháp kiến trúc hợp lý như chọn hướng nhà, tận dụng gió thông phòng, chiếu sáng tự nhiên thông qua chỉ tiêu tỷ lệ cửa sổ, sàn, nguồn năng lượng mặt trời… với việc sử dụng các trang thiết bị như đèn, quạt, bình đun nước nóng hiệu suất cao… chúng ta sẽ sớm có những tòa nhà “thông minh”, những cao ốc “xanh” hoặc văn phòng “thân thiện”…

Trân trọng cảm ơn bà!

“Hiện nay chúng ta cứ loanh quanh khắc phục nắng nóng, tiếng ồn bằng những phương pháp thủ công song hết sức tốn kém như dùng quạt phun sương, điều hòa nhiệt độ, lợp mái 2 - 3 lớp… mà lại thiếu những thông tin về các vật liệu tiết kiệm năng lượng có sẵn trong tự nhiên có khả năng khắc phục được những nhược điểm này. Mọi người vẫn đặt ra câu hỏi sẽ phải làm gì cho mai sau, khi nguồn nhiên liệu cạn kiệt? Các kiến trúc sư sẽ phải làm gì để đảm bảo và tạo lập môi trường thiên nhiên thứ hai giúp cho con người hoạt động thuận tiện, thoải mái, đồng thời đảm bảo mối liên hệ tốt nhất với môi trường thiên nhiên thứ nhất đó? Hãy nhớ về những vật liệu truyền thống, sự hòa hợp với thiên nhiên chính là mấu chốt của mọi vấn đề”, TS.KTS Lê Thị Bích Thuận.

An Vũ (thực hiện)

Theo

Cùng chuyên mục
  • trung quoc mua sat thep viet nam gap 19 lan

    Tính đến hết tháng 8, Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu thị trường nhập khẩu sắt thép Việt Nam, với tổng sản lượng 2,07 triệu tấn, tăng hơn 17 lần so với cùng kỳ.

  • can tao dieu kien cho doanh nghiep san xuat xi mang tham gia dong xu ly

    (Xây dựng) - Các quy định pháp luật liên quan đến xử lý, đồng xử lý rác thải, bùn thải… đã được ban hành tương đối đầy đủ. Cụ thể, Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13, Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, Nghị định số 40/2019/NĐ-CP ngày 13/5/2019 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định, quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường, Thông tư số 36/2015/TT-BTNMT ngày 30/6/2015 về quản lý chất thải nguy hại, QCVN số 41:2011/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đồng xử lý chất thải nguy hại rong lò nung xi măng, QCVN 19:2009/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp đối với bụi và các chất vô cơ, QCVN 23:2009/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp sản xuất xi măng, QCVN số 30:2012/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về lò đốt chất thải công nghiệp, QCVN số 50:2013/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về…

  • vicem trien khai chuong trinh thu nghiem xu ly rac thai bun thai

    (Xây dựng) – Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) đang triển khai Chương trình thử nghiệm xử lý rác thải, bùn thải, do 03 đơn vị thành viên thực hiện (Vicem Hoàng Thạch, Vicem Bút Sơn và Vicem Hà Tiên 1). Phóng viên Báo điện tử Xây dựng đã có cuộc trao đổi với ông Đinh Quang Dũng - Phó Tổng Giám đốc Vicem về vấn đề này.

  • vat lieu nao can cho khu vuc dong bang song cuu long

    (Xây dựng) - Dù đang đối mặt với những yếu tố bất lợi như biến đổi khí hậu, mặt trái của phát triển kinh tế - xã hội nhưng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long vẫn đang hướng tới sự phát triển bền vững và bảo tồn những giá trị văn hóa mang nét bản sắc riêng, đặc biệt là kiến trúc.

  • khung hoang covid 19 tai dinh vi cac ngoi sao nganh thep chau a

    Trong khi các nhà sản xuất thép châu Á thu nhỏ quy mô để bảo toàn trước đại dịch thì các đối thủ Trung Quốc lại đang sử dụng đại dịch để chiếm lĩnh ngôi vị số 1 trên thị trường toàn cầu.

  • bac kan chat luong gach tuynel cam giang khong dam bao

    (Xây dựng) - Đó là kết luận của Sở Xây dựng tỉnh Bắc Kạn sau khi tiến hành thí nghiệm các mẫu gạch đất sét nung của Công ty Cổ phần Sản xuất vật liệu xây dựng Bắc Kạn tại cơ sở sản xuất và tại công trình nhà dân do Công ty cung cấp.

Xem thêm
...

Tin bài cuối cùng

Không còn dữ liệu để load