Thứ năm 29/09/2022 15:35 24h qua English RSS
Hotline: 094 540 6866

Thanh Hóa: Nghệ sỹ, diễn viên nghệ thuật truyền thống “sống mòn” trong đại dịch

08:32 | 21/07/2021

(Xây dựng) - Khoảng 20 năm trở lại đây, do sự bùng nổ của hàng loạt loại hình vui chơi, giải trí, cùng với sự ra đời của mạng internet, sự thay đổi thị hiếu của khán giả,... nền nghệ thuật truyền thống đang dần mai một. Cùng với đó, đời sống, thu nhập của các nghệ sỹ, diễn viên bộ môn này ngày càng khó khăn. Hơn nữa, đại dịch Covid-19 bùng phát lại càng khiến những người theo “kiếp cầm ca”, thêm lao đao, vất vả trong cuộc mưu sinh.

thanh hoa nghe sy dien vien nghe thuat truyen thong song mon trong dai dich
Nghệ sỹ nhân dân Hàn Văn Hải – Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa.

Xa rồi “những ngày xưa thương nhớ”

Theo các “lão làng” giới nghệ thuật truyền thống. Từ giữa những năm 1980 của thế kỷ XX trở về trước, trở thành diễn viên các đoàn nghệ thuật như Cải lương, Tuồng, Chèo là niềm mơ ước của rất nhiều người trẻ và cả người không còn trẻ.

Thời ấy, nhà nào ở quê có con, cháu theo nghề này tha hồ danh giá, các cô, cậu diễn viên (nhất là các cô) mỗi khi về nhà đều quần là áo lượt, phấn son rực rỡ, đẹp như tiên trong mắt các trai làng. Vì thế, vào buổi tối trong những dịp này, nhà các nàng luôn là điểm hẹn của các gã trai thuộc dạng “máu mặt” của làng. Ngự trên những chiếc xe “Mô - kích” xả khói xanh lè, các chàng trai đầu bóng mượt, miệng ngậm thuốc lá thơm “Sông Cầu” nườm nượp vào ra, tíu ta tíu tít làm các bậc phụ huynh cảm thấy vô cùng hãnh diện, dù bận nấu nước chè xanh đãi khách, nhưng môi vẫn thường trực nụ cười mãn nguyện. Chỉ khổ cho lũ chó mẫn cán cứ phải sủa liên hồi từ sẩm tối cho đến mãi 10h đêm, lắm con sủa nhiều, chạy nhiều đến mức kiệt sức lăn ra ốm.

Không thua kém các nữ diễn viên, các chàng diễn viên cũng tha hồ đắt giá, tuy không giàu có nhưng về độ “hót” vẫn có thể sánh ngang với các trai tơ đi xuất khẩu lao động nước ngoài về, hay lượn xe máy vè vè trên đường. Đối với nhiều gái làng, các chàng trai này đã ăn diện, lại còn lịch sự, hào hoa, nói năng như “rót mật vào tai”. Do đó, lấy được tấm chồng diễn viên luôn là niềm mơ ước ngọt ngào, cháy bỏng của các cô.

Trong ký ức của nhiều người cao tuổi. Những buổi biểu diễn của các đoàn văn công tỉnh hay những tối có chiếu phim luôn là những kỷ niệm không quên. Mỗi khi có đoàn về, cả làng quê lại trở nên rộn ràng, huyên náo, nhà nhà, người người tranh thủ ăn cơm sớm để còn kịp tìm chỗ ngồi tốt gần sân khấu. Trong suốt thời gian các đoàn lên màn biểu diễn, khán giả ngồi dán mắt lên sân khấu, lúc cười hớn hở, khi khóc sụt sùi, rồi lo âu và phấn khích tùy theo diễn biến của vở diễn, của nhân vật. Những vở tuồng, chèo, cải lương như “Triệu Trinh Nương”, “Quan âm thị Kính”, “Thạch Sanh đánh trăn tinh”, “Lưu bình – Dương Lễ”, “Thoại Khanh – Châu Tuấn”, “ Đời cô Lựu”... đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu. Nhiều khán giả xem đi xem lại đến thuộc lòng nhưng vẫn không chán, lắm cụ già “gần lên nóc tủ” vẫn nhớ như in từng lời thoại, từng giọng ca của các nhân vật.

Đến nỗi buồn “khán giả quay lưng”

Sau thời huy hoàng, từ đầu những năm 2000, khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, hội nhập. Do những tác động của kinh tế thị trường, cùng với sự bùng nổ của các loại hình giải trí mới, sự “lên ngôi” của interrnet, sự thay đổi thị hiếu của khán giả, chủ yếu là lớp trẻ, cùng với chế độ đãi ngộ dành cho các diễn viên, sự quan tâm của nhà nước trong việc đào tạo diễn viên của các trường nghệ thuật... nghệ thuật truyền thống dần đi vào cảnh “chợ chiều đìu hiu”.

Không thể “ăn cháo cầm hơi” để theo đuổi đam mê nghệ thuật, hầu hết các nghệ sỹ, diễn viên nhà hát nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa đã phải lăn lộn, tìm việc làm thêm nhiều nghề tay trái để mưu sinh. Tùy khả năng, sở trường của mình, mỗi người đều cố tìm lấy một công việc phù hợp, bất kể vất vả, thị phi. Người còn trẻ, có thanh sắc thì đi hát tại các đám cưới, sự kiện…

Ngoài ra, có một số ít trở thành bầu show, chuyên tổ chức sự kiện kiêm MC trong các đám cưới, đám ma, tiệc mừng. Trong số đó, nghệ sỹ ưu tú P.K, sau một thời gian “thử việc”, khi về hưu đã trở thành một MC đám ma chuyên nghiệp. Nhờ trời phú cho giọng nói trầm ấm, truyền cảm, ông P.K dần dần đã “đánh bật” các MC của các “hãng” chuyên làm đám ma trọn gói, trở thành nhân vật quen thuộc của các gia đình ở thành phố mỗi khi nhà có đám hiếu.

Cũng tương tự như nghệ sỹ P.K, chàng diễn viên cải lương trẻ tên H.H lại lấy “nghề tay trái” nhưng cho thu nhập chính là MC đám cưới để tiếp tục “nuôi dưỡng” giấc mơ nghệ thuật. Nhờ có ngoại hình tốt, lại hoạt ngôn và có tài làm thơ “con cóc”, từ chỗ ban đầu chỉ đơn thuần dẫn chương trình, dần dần anh đã tiến lên thành lập hẳn một ê kíp, bao gồm các ca sỹ, người bê quả hộp, đội ngũ nam thanh nữ tú đội mâm lễ vật, chuyên bao trọn gói khoản “văn hóa tinh thần” cho các đám cưới, nạp tài, sự kiện.

Không may mắn như hai trường hợp trên, anh V.L, nhạc công đoàn nghệ thuật Tuồng, sau nhiều năm lay lắt với nghề, đã quyết định “bỏ cuộc chơi” (dù rất đam mê) để về quê, làm thuê cho một xưởng may. Anh tâm sự “Sau nhiều đêm suy nghĩ tìm lối thoát, tôi đành chấp nhận bỏ đoàn, cất vào tủ cây kèn đã gắn bó với mình một thời tuổi trẻ để có cuộc sống ổn định hơn”.

Tuy nhiên, dù làm gì, thu nhập ra sao, nhưng hầu hết các nghệ sỹ, diễn viên, nhạc công nhà hát đều chung niềm khao khát được hóa thân vào các nhân vật dưới ánh đèn sân khấu. Đã trót đam mê nghiệp diễn viên, với họ, việc không được lên sàn diễn, không được biểu diễn là một nỗi buồn khôn tả.

Sau những năm hoạt động riêng lẻ, trước những khó khăn do biến động của thời cuộc, mô hình các đoàn tuồng, chèo, cải lương không còn phù hợp với tình hình mới. Ngày 27/2/2017, UBND tỉnh Thanh Hóa đã có Quyết định thành lập Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa, Nhà hát được thành lập từ sự hợp nhất của ba đoàn nghệ thuật Tuồng, Chèo, Cải lương và bổ sung thêm đoàn Dân ca – Dân vũ

thanh hoa nghe sy dien vien nghe thuat truyen thong song mon trong dai dich
thanh hoa nghe sy dien vien nghe thuat truyen thong song mon trong dai dich
Những đêm sáng đèn sân khấu nghệ thuật truyền thống đang có nguy cơ trở thành hoài niệm.

“Sống mòn” trong thời Covid

Việc ra đời Nhà hát nghệ thuật truyền thống tưởng chừng như sẽ đem lại “làn gió mới” cho bộ môn nghệ thuật tinh hoa của dân tộc, được cha ông chắt lọc, sáng tạo từ bao đời truyền lại cho hậu thế. Tuy nhiên, sau ngày ra mắt ít lâu, khi mà những dự định đầy hứa hẹn còn đang chưa kịp triển khai, những khó khăn vẫn bộn bề chưa được tháo gỡ, đời sống của anh em cán bộ, diễn viên, nhân viên Nhà hát vẫn chưa được cải thiện thì đại dịch Covid-19 quái ác ập tới, làm cả thế giới chao đảo, giáng đòn chí mạng vào cuộc sống của mọi người, mọi nhà. Trong đó có anh chị em nghệ sỹ, diễn viên.

Trao đổi với chúng tôi, Nghệ sỹ nhân dân Hàn Văn Hải - Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa cho biết, khi chưa có dịch Covid, đời sống của nghệ sỹ, diễn viên Nhà hát đã khó khăn, nay càng bội phần khó khăn. Theo ông Hải, Nhà hát của ông là đơn vị sự nghiệp công lập có thu, nhưng do kinh phí hạn hẹp nên phải cố gắng xoay sở để lấy thu bù chi. Từ năm 2015 trở về trước, ngoài chế độ lương, mỗi năm các đoàn đều được tỉnh cho “một vở kế hoạch”, tức là rót kinh phí để đoàn dàn dựng, tập luyện, đưa ra công diễn một tác phẩm. Nhưng sau do kinh phí hạn chế nên tỉnh cắt.

Không khoanh tay ngồi than thở, trước và sau khi sáp nhập, các đoàn đều chạy vạy ngược xuôi, phát huy mọi mối quan hệ để ký hợp đồng lưu diễn với các địa phương, đơn vị mỗi khi có sự kiện (ngày thành lập, đón Huân Huy chương, các danh hiệu …) để tổ chức biểu diễn. Các buổi diễn này, đều không bán vé (nếu bán sẽ không có ai xem) dù kinh phí ký hợp đồng trọn gói với bên A thường chỉ khoảng trên chục triệu, nhưng cố gắng tằn tiện, trừ chi phí cũng còn dôi ra được chút ít, vừa bồi dưỡng cho anh em, vừa trích một chút vào quỹ công đoàn hoặc mua trang phục, đạo cụ, vừa gom góp trả lương cho số lao động hợp đồng.

Ngoài đi diễn lưu động (chủ yếu là địa bàn miền núi, vùng sâu) vì ở thành phố, thị trấn không có khán giả. Khi chưa có dịch, vào trước kỳ hội diễn hàng năm, các đoàn đều được rót kinh phí để ra vở mới, đem đi thi tài ngoài Hà Nội và nếu giành được huy chương Vàng, Bạc, Đồng, sẽ được thưởng một món tiền, tuy không nhiều nhưng cũng khá lớn đối với “con nhà nghèo”. Theo kế hoạch, nếu bệnh dịch được khống chế, vào tháng 11/2021 này, đoàn Nghệ thuật Cải lương của Nhà hát sẽ tham gia Hội diễn Cải lương toàn quốc tại Hà Nội. Hiện, anh em đang háo hức chờ để chuẩn bị dàn dựng, tập luyện tác phẩm mới, mong mỏi tình hình bệnh dịch có chuyển biến tốt, để lại được “hồi sinh” trong ánh đèn sân khấu, được “khóc, cười” cùng nhân vật và trùng phùng với bạn bè, đồng nghiệp từ Bắc đến Nam.

Trở lại với hiện tại, sau những “ngày vui ngắn chẳng tày gang” được về ngôi nhà mới là Nhà hát Nghệ thuật truyền thống. Dịch Covid bùng phát đã khiến đời sống của phần lớn anh chị em nghệ sỹ diễn viên nói chung và các đoàn nghệ thuật truyền thống nói riêng đã khó càng thêm khó. Lệnh giãn cánh xã hội ban ra, không còn những đám cưới, những sự kiện được tổ chức linh đình, không còn những đám hiếu nỉ non tiếng nhạc bát âm. Cùng với đó, hàng loạt lễ hội truyền thống hàng năm của tỉnh như Lễ Hội Lam Kinh, Lê Hoàn, Lễ hội đền Bà Triệu… cũng tạm dừng do bệnh dịch, đồng nghĩa với cơ hội tập luyện, biểu diễn, nhận tiền bồi dưỡng của anh chị em nghệ sỹ, diễn viên cũng không còn. Kéo theo đó, các MC đám cưới, đám ma cùng những ca sỹ, nhạc công, đội ngũ phục vụ bưng bê quả hộp, đội mâm lễ vật… đều lâm cảnh thất nghiệp vô thời hạn.

Không chấp nhận “đầu hàng” dịch bệnh. Anh chị em nghệ sỹ, diễn viên Nhà hát truyền thống, tùy điều kiện, hoàn cảnh, người người đều gắng lăn lộn, tìm cho mình một công việc tạm thời…

Trở lại với cuộc trò truyện cùng Giám đốc Nhà hát kịch truyền thống Thanh Hóa Hàn Văn Hải. Theo ông, mặc dù khó khăn bội phần, nhưng nhìn ra xã hội, các nghệ, sỹ, diễn viên Nhà hát vẫn có thu nhập từ đồng lương, vẫn còn “sướng chán” so với người lao động tự do, người buôn bán nhỏ, công nhân trong các nhà máy, xí nghiệp. Chỉ thương các em trẻ thuộc diện hợp đồng, mặc dù được đào tạo bài bản, có năng khiếu và đam mê, nhưng chưa được vào biên chế, lâu nay Nhà hát không có nguồn thu để trả lương, phải sống vất vả phụ thuộc vào gia đình. Không biết với thực tại ảm đạm này, liệu các em có còn đủ sức theo đuổi niềm đam mê của mình nữa không?

Nhân nói đến các diễn viên diện hợp đồng, nghệ sỹ Hải tâm tình thêm về nỗi lo lớn nhất của lãnh đạo Nhà hát cũng như các nghệ sỹ lớn tuổi. Đó là thực trạng đáng báo động về sự “cạn kiệt” tài năng, không có đội ngũ kế cận của các bộ môn nghệ thuật truyền thống. Theo ông, dịch bệnh Covid rồi cũng sẽ qua đi cùng với những khó khăn nhất thời, nghệ thuật truyền thống, tinh hoa “hồn cốt” của dân tộc dù đang trong cơn bĩ cực, tạm thời bị khán giả thờ ơ nhưng nhất định sẽ được phục hồi, được người xem đón nhận trở lại như xưa. Tuy nhiên, nếu không có đội ngũ kế cận, nếu những diễn viên trẻ, tâm huyết, được đào tạo bài bản lần lượt “dứt áo ra đi”, nghệ thuật truyền thống liệu có còn tồn tại?

Đào Nguyên

Theo

Cùng chuyên mục
Xem thêm
  • quang ninh se to chuc hoi thao gia tri di tich thuong cang van don

    (Xây dựng) - Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ninh vừa tổ chức Hội nghị thông tin báo chí thường kỳ tháng 9/2022. Theo đó, địa phương sẽ tổ chức Hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị, bảo tồn và phát huy quần thể di tích Thương cảng Vân Đồn”.

    10:27 | 23/09/2022
  • ra mat cuon sach quy hoach khong gian bien muc tieu phat trien kinh te bien xanh ben vung

    (Xây dựng) - Chiều 22/9 tại Đà Nẵng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị khu vực III tổ chức Lễ giới thiệu sách “Quy hoạch không gian biển - Mục tiêu phát triển kinh tế biển xanh, bền vững” và chuyển giao Tủ sách Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và Tủ sách Chi bộ điện tử. Đây hoạt động có ý nghĩa nằm trong chuỗi các hoạt động của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật chào mừng 70 năm Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam (10/10/1952 - 10/10/2022); 77 năm Ngày truyền thống Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật (05/12/1945 - 05/12/2022).

    10:08 | 23/09/2022
  • xem xet dieu chinh ho so de nghi cong nhan quan the di tich danh thang yen tu la di san the gioi

    (Xây dựng) – Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương tiếp thu ý kiến, thống nhất với các địa phương để quyết định việc bổ sung, điều chỉnh tên gọi hồ sơ khoa học quần thể di tích và danh thắng Yên Tử trình UNESCO công nhận Di sản thế giới.

    08:04 | 23/09/2022
  • ngay xua duong khong co rac nhu bay gio

    (Xây dựng) – Nói lại bảo điêu, chứ thời tôi còn bé, đường phố Hà Nội sạch bong, không một cọng rác. Người ta nhặt nhạnh mọi thứ, kể cả phân bò và lá xoan, thứ dùng làm hố ủ phân bắc rất tốt.

    11:22 | 22/09/2022
  • lang len pho

    (Xây dựng) –Xóm tôi, với tên gọi Đoàn Kết chỉ có hơn bốn chục mái nhà quần tụ quanh một cái ngã ba nho nhỏ (tiền thân là xóm Ngã Ba). Nơi ấy trước kia là khu trạm xá thời chống Mỹ đã góp bao công sức cho công cuộc vì dân tộc, vì kháng chiến (nghe đâu có anh lính Cu Ba nào đã từng hy sinh ở đấy) nên mọi người cứ đồn rằng khu này dải đất dữ lắm, linh lắm. Dữ thì không biết (vì không bàn về thế giới tâm linh) nhưng giữ gìn nét văn hoá xóm làng thuần Việt thì thật có thừa (tự hào nên cứ khen như vậy cho thoả nỗi yêu thương).

    11:19 | 22/09/2022
  • thay doi nguon kinh phi lap tham dinh phe duyet quy hoach di tich

    (Xây dựng) – Thay vì sử dụng nguồn vốn đầu tư công, từ ngày 21/9/2022, chi phí lập, thẩm định, phê duyệt, công bố, điều chỉnh quy hoạch di tích sẽ được sử dụng từ nguồn kinh phí chi thường xuyên theo quy định của pháp luật về ngân sách Nhà nước.

    11:04 | 22/09/2022
  • gioi thieu cuon sach quy hoach khong gian bien muc tieu phat trien kinh te bien xanh ben vung

    (Xây dựng) - Với mong muốn tiếp tục khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp phát triển bền vững, cùng với cộng đồng quốc tế thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ trong Chương trình nghị sự SDG (Chương trình phát triển bền vững) đến năm 2030 của Liên hợp quốc; Từ việc tổng hợp, chắt lọc, phân tích những kiến thức được nghiên cứu quốc tế mới nhất gắn với việc sử dụng mô hình nghiên cứu điển hình trên thế giới, các tác giả đã xây dựng cuốn sách “Quy hoạch không gian Biển - Mục tiêu phát triển kinh tế biển xanh, bền vững” (Mô hình bờ Tây vịnh Bắc Bộ).

    20:08 | 21/09/2022
  • phuong nga day pha cach voi ca khuc trang khuyet tai sao mai 2022

    (Xây dựng) – Đêm thi đầu tiên vòng chung kết giải Sao Mai 2022 đã diễn ra vô cùng sôi động và hấp dẫn. Phương Nga (SBD 13) đã xuất sắc cùng với 4 thí sinh khác của dòng nhạc dân gian bước tiếp vào vòng 2.

    21:25 | 20/09/2022
  • nha nam to chuc ra mat cuon sach di khi ta con tre va giao luu voi tac gia

    (Xây dựng) - Nối dài hành trình xê dịch không ngừng khám phá thế giới và làm mới mình, tác giả Trương Anh Ngọc tiếp tục truyền cảm hứng lên đường tới bạn đọc trong tác phẩm thứ năm của mình, cuốn sách mang tên Đi khi ta còn trẻ. Nhân dịp này, Nhã Nam tổ chức buổi ra mắt cuốn sách và giao lưu cùng tác giả Trương Anh Ngọc.

    21:10 | 19/09/2022
  • hai phong den tho trang nguyen tran tat van va dinh nguyet ang don nhan bang xep hang di tich lich su quoc gia

    (Xây dựng) – Tối 17/9, huyện An Lão (Hải Phòng) long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia Đền thờ Trần Tất Văn và Đình Nguyệt Áng.

    08:27 | 19/09/2022
...

Tin bài cuối cùng

Không còn dữ liệu để load