Thứ hai 13/07/2020 15:00 24h qua English RSS
Hotline: 094 540 6866

Rộn ràng Túm Lóong

10:37 | 17/09/2019

(Xây dựng) - Nếu ta có dịp đi qua hoặc nghỉ lại ở các bản nơi đồng bào Thái sinh sống, buổi tối ta thường nghe thấy những âm thanh cắc cum thậm thình... vọng lại như xa mà gần, như gần mà xa. Những âm thanh có phách có nhịp làm cho ta có cảm giác chộn rộn như mời gọi, như muốn kéo bước chân ta đi đến nơi có âm thanh ấy.

Đó chính là âm thanh túm lóong. Túm Lóong tiếng Thái nghĩa là khắc luống. Khắc Luống được coi là nhạc cụ sinh hoạt văn hoá thô sơ và cổ xưa nhất của đồng bào Thái còn giữ được nguyên vẹn, đầy đủ từ dụng cụ, cách thức sử dụng, nhịp điệu... cho đến ngày nay.

Luống là một chiếc máng lớn được tạo thành từ nguyên một thân cây gỗ. Người ta đục cây gỗ tạo thành lòng máng tựa như cái thuyền và ở một đầu của máng đục một cối tròn để giã gạo. Phần lòng máng ngày thường dùng để giã tách lúa từ bông ra, sau đó cho vào cối tròn để giã ra gạo. (Đồng bào Thái thu hoạch lúa rẫy bằng cách cắt bông lúa rồi buộc thành từng bó nhỏ, khi dùng thì cho vào giã để bỏ rơm lấy lúa sau đó mới giã lúa lấy gạo). Đi kèm với máng là một bộ chày giã gạo, thường là khoảng 6 đến 8 cái, chiều dài của mỗi chày vào khoảng 1,5m đến 1,8m.

Điều tuyệt vời của máng không chỉ là để giã gạo mà còn là nhạc cụ dành cho những lễ hội và những cuộc vui.

Ngày thường, mỗi khi có chuyện vui hoặc phụ nữ gặp nhau, các chị em thường kéo đến nhà ai đó có máng, rồi cùng chơi khắc luống cho vui và cũng là gọi nhau tụ tập. Cũng có khi ta nghe thấy tiếng khắc luống chưa được thuần thục nhuần nhuyễn. Đấy chính là tiếng khắc luống của các bé gái chừng 10 - 15 tuổi rủ nhau cùng tập khắc luống.

Khắc Luống được coi là văn hóa tín ngưỡng phồn thực của đồng bào Thái. Vì thế, trong các lễ hội văn hoá, tín ngưỡng của đồng bào Thái không thể thiếu văn hóa khắc luống.

Một màn khắc luống hoàn chỉnh thường được thực hiện bởi ba cách, như là ba cung quãng của một bản nhạc. Túm lóong hội: Là tốp người chia ra đứng hai bên máng, đâm chày chéo sang hai bên lòng máng, tạo ra âm thanh thập thình vang vọng; Túm lóong phặt phưm: (Khắc luống kiểu dệt vải) là động tác giật chày go về phía mình để cho hàng sợi vải sít vào nhau. Muốn cho vải sít thì phải giật mạnh phát ra tiếng phựt phựt. Khắc luống cũng vậy, phải đâm chày chéo sang lòng máng bên kia và giật mạnh về phía thành máng bên mình tạo ra âm thanh dồn dập cao trào; Túm lóong tỏ cày: (Khắc luống kiểu chọi gà) đây là cách khắc luống giữa hai dãy người hai bên cùng phối hợp để tao ra âm thanh nhịp nhàng và đều cung bậc.

Không chỉ có động tác vung chày, đâm chày đơn điệu khô khan. Trong màn khắc luống, đôi bên còn thực hiện những động tác giao chày với nhau, nghĩa là người bên này và bên kia gõ đầu chày với nhau tạo nên những âm thanh vừa sống động vừa tạo những động tác vui mắt. Thực hiện được động tác này phải là những người khắc luống đã vô cùng thuần thục, đạt đến trình độ như một nghệ nhân chơi nhạc luống.

Khắc luống là thể hiện sự vui vẻ, ăn mừng... Tuy nhiên, tuỳ từng nội dung hay hình thức, lễ nghi của lễ hội mà người ta thực hiện màn khắc luống cho phù hợp với tinh thần và không khí của lễ hội.

Trong các nội dung của lễ hội của đồng bào Thái, thường có nội dung thi khắc luống rất thú vị và hấp dẫn. Kết thúc cuộc thi dù kết quả thế nào cũng vui, thắng cũng vui mà thua cũng vui. Đó cũng chính là tinh thần nhân văn của văn hoá khắc luống.

Chính vì khắc luống mang ý nghĩa văn hoá tín ngưỡng phồn thực. Vì thế người ta quan niệm, cái máng tượng trưng cho người phụ nữ Thái nền nã nhu mì, cần cù và chịu khó. Còn cái chày tượng trưng cho người đàn ông, những người con của đại ngàn dũng cảm và mạnh mẽ.

Tuy vậy, khắc luống lại chỉ được thực hiện bởi phụ nữ. Bởi họ khéo léo, tinh tế và vì đó là công việc giã gạo, nấu ăn hàng ngày, những công việc tề gia nội trợ. Đàn ông không giã gạo nên ít khi cầm chày dù có biết khắc luống nhưng không hay.

Có thể nói trong rất nhiều các hình thức sinh hoạt và lễ nghi, tín ngưỡng của đồng nào dân tộc Thái. Khắc luống là một nét văn hoá tín ngưỡng đặc sắc nhất và cổ xưa nhất. Văn hoá tín ngưỡng khắc luống đã ăn sâu vào tiềm thức, là một hoạt động văn hoá tinh thần không thể thiếu của đồng bào dân tộc Thái.

Không phải ngẫu nhiên mà khắc luống lại được gìn giữ và lưu truyền nguyên vẹn đến ngày nay. Hãy thử lắng nghe những âm thanh của khắc luống trong khung cảnh mênh mang của núi rừng, trong các lễ hội hay trong đêm thanh vắng. Ta sẽ thấy lòng chộn rộn, sẽ thấy những âm thanh rộn rã và vang vọng như có tiếng thác reo, tiếng vọng của núi rừng...

Âm thanh của khắc luống như đánh thức từ trong sâu thẳm cuộc sống sinh tồn và tiếng vọng tự cội nguồn từ đó mà sinh sôi mà lan toả và định vị trong ta một nền tảng văn hoá tinh thần trường tồn và phát triển.

Tuy nhiên, văn hoá tín ngưỡng khắc luống cần được coi trọng và đánh giá đúng với giá trị của nó. Phải coi khắc luống như một môn, một hình thức nghệ thuật có vị trí nhất định trong tầng lớp các loại hình nghệ thuật sinh hoạt cộng đồng. Không chỉ của riêng đồng bào dân tộc Thái.

Trịnh Đình Nghi

Theo

Cùng chuyên mục
  • thanh hoa kip thoi dau tu du an co gia tri van hoa lich su

    (Xây dựng) - UBND huyện Đông Sơn, Thanh Hoá ưu tiên đầu tư dự án tôn tạo khuôn viên địa điểm lịch sử và thắng cảnh Rừng Thông với tổng nguồn vốn gần 15 tỷ đồng sau dịch Covid-19 là việc làm có ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với nhân dân huyện Đông Sơn nói riêng và tỉnh Thanh Hoá nói chung.

  • khoanh khac gia dinh dep nhat nam 2020 goi ten nhiep anh gia viet nam

    Cuộc thi nhiếp ảnh mang chủ đề #Family2020 với nội dung xoay quanh những khoảnh khắc đẹp của gia đình đã tìm ra bức ảnh ấn tượng nhất. Đó là một khoảnh khắc được chụp tại Việt Nam.

  • cha o dau

    (Xây dựng) - Trong chuyến công tác tại Nghĩa trang Trường Sơn, Nhà báo Tào Khánh Hưng - Phó Tổng Biên tập Báo Xây dựng đã sáng tác bài thơ "Cha ở đâu?", chứa đựng những vần thơ tri ân sự hy sinh thầm lặng của các Anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống cho bình yên hôm nay.

  • xuat ban an pham cap nhat xu huong bao chi toan cau

    (Xây dựng) -  Ngày 9/7, Thông tấn xã Việt Nam chính thức ra mắt ấn phẩm “Báo cáo toàn cầu về Đổi mới Sáng tạo trong Báo chí 2020-2021” bằng tiếng Việt – cuốn cẩm nang hữu ích dành cho các lãnh đạo, quản lý, các phóng viên, biên tập viên, cũng như những người làm truyền thông doanh nghiệp để thích ứng với môi trường báo chí đang thay đổi nhanh chóng.

  • ta on rau muong

    (Xây dựng) - Nếu như có cuộc thi vinh danh một loài rau trên cả nước thì dứt khoát rau muống không có đối thủ. Danh hiệu “Quốc rau’ không thể lọt vào tay loài rau Việt nào khác.

  • thao thiet dong lam

    (Xây dựng) - Ai là người xứ Nghệ mà không biết sông Lam? Cái dải xanh xanh đôi bờ ngút ngàn ngô lúa ấy đã trở thành nỗi nhớ, niềm thương của biết bao thế hệ vì cuộc mưu sinh phải xa rời quê hương. Tôi thích cái hình ảnh “úp mặt vào sông” của nhà thơ Lê Huy Mậu bởi chính tôi bao năm rồi chưa có dịp trở về để làm được cái điều nhỏ nhoi mà lòng mình luôn đau đáu ấy.

Xem thêm
  • them mot cuon sach hoa theo tieu thuyet ben khong chong

    (Xây dựng) - Mới đây, Thư viện Quảng Ninh, Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Ninh và xã Thụy Liên (Thái Bình) đã tổ chức Hội thảo công bố tác phẩm với nhan đề “Miền quê Bến không chồng” do Nhà Xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam phát hành năm 2020, họa theo tiểu thuyết “Bến không chồng” của nhà văn Dương Hướng và những cảm tưởng về công trình Khu tưởng niệm “Bến không chồng” mới được xây dựng.

    20:15 | 08/07/2020
  • phat hien sap da co nam sau duoi mat ruong tai ninh binh

    Quá trình khai quật đã làm xuất lộ toàn bộ di vật cổ là sập đá được tạo tác liên khối hình hộp chữ nhật, nằm sâu dưới mặt đất ruộng canh tác hoa màu của nhân dân địa phương.

    10:25 | 08/07/2020
  • cong vien dia chat dak nong nhan danh hieu cong vien dia chat toan cau

    Công viên Địa chất Đắk Nông đã lọt vào danh sách công viên địa chất toàn cầu được UNESCO công nhận cùng với gần 150 công viên khác tại 41 quốc gia trên thế giới.

    08:54 | 08/07/2020
  • sap dien ra trien lam bup be truyen thong nhat ban

    (Xây dựng) - Tiếp nối sự thành công của triển lãm búp bê truyền thống Nhật Bản năm 2013 với hơn 4.000 lượt khách tham quan, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam một lần nữa sẽ tổ chức triển lãm “Búp bê truyền thống Nhật Bản” lần thứ hai từ ngày 11/7 đến ngày 10/8/2020 tại 27 Quang Trung, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

    22:01 | 07/07/2020
  • mo tiep 5 vom cau phung hung them pho di bo trong tuong lai

    Một năm sau khi mở thành công vòm cầu đầu tiên, Ban Quản lý Phố cổ Hà Nội được chấp thuận để tái thi công đục thông năm vòm cầu liên tiếp.

    09:38 | 07/07/2020
...

Tin bài cuối cùng

Không còn dữ liệu để load