Thứ bảy 16/11/2019 08:48 24h qua English
Hotline: 094 540 6866

Đền Xã Tắc đậm đà văn hóa Việt

10:27 | 17/04/2019

(Xây dựng) – Đây là khẳng định của PGS.TS Đặng Văn Bài về đền Xã Tắc. Đền nằm ở TP Móng Cái, năm 2005 được UBND tỉnh Quảng Ninh xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Dân địa phương tôn thờ, coi đền Xã Tắc như cột mốc văn hóa người Việt ở nơi biên ải vùng đông bắc Quảng Ninh. Nhưng gần đây dư luận cho rằng TP Móng Cái bịa ra tích, tự dựng đền Xã Tắc, nói đền này tích thờ “Mã Viện”. TP Móng Cái đã tổ chức cuộc hội thảo khoa học, trưng cầu ý kiến các nhà sử học, nhà văn hóa lớn của Việt Nam về sự tích đền Xã Tắc.


Hội thảo khoa học đền Xã Tắc được tổ chức vào ngày 24/11/2018

PGS.TS Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội Di sản Việt Nam dự và có bài tham luận. PGS.TS Đặng Văn Bài khẳng định đền Xã Tắc (Móng Cái) là hiện tượng văn hóa độc đáo của cư dân nông nghiệp lúa nước, sự tích hợp văn hóa ở vùng địa đầu biên giới quốc gia.

Trong tín ngưỡng sơ khai của dân tộc Việt Nam, cư dân nông nghiệp có nhiều hình thức “thiêng hóa” thần trời, thần núi, thần sông, thần biển… Trong đó, Thần Đất (Xã) và Thần Nông (Tắc) là hai yếu tố quan trọng nhất. Đây là hai vị thần bảo hộ trực tiếp cho văn minh lúa nước.

Người xưa quan niệm “phi thổ bất lập, phi cốc bất thực, vương giả dĩ thổ, vi trọng vi thiên hạ cầu phúc bảo công” theo nghĩa: “không có đất thì không thể trồng trọt, không có ngũ cốc thì không có cái ăn. Người làm vua lấy đất làm trọng, vì thiên hạ cầu Thần Đất cho phúc lộc may mắn”.

Trong Quốc triều chính biên toát yếu cũng viết “Tắc mà không Xã thì không sinh trưởng được. Xã mà không có Tắc thì không thành hiệu gì hết, cho nên hiệp tế Xã Tắc vi công lợi ngang nhau”. Từ đó suy ra đất và ngũ cốc là những yếu tố cần thiết không chỉ đối với cư dân nông nghiệp mà còn quan trọng cho cả quốc gia. Hơn nữa, đất đai còn được nhận thức là lãnh thổ của quốc gia dân tộc vì thế lại càng quan trọng hơn bất cứ thứ nào khác.

Nhận thức trên là cơ sở tinh thần để người ta sáng tạo ra hay linh thiêng hóa hai yếu tố đất và ngũ cốc (lúa) thành hai vị thần Xã và Tắc và được phối hợp thờ tại một thiết chế văn hóa - không gian tâm linh gọi là đàn Xã Tắc. Và kèm theo đó, có nghi thức thờ cúng mà đỉnh cao là lễ tế Xã Tắc. Các nhà khoa học coi đây là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang tính tổng hợp, được gọi chung là lễ hội văn hóa truyền thống.

Nhìn từ góc độ văn hóa phi vật thể, đàn Xã Tắc/đền Xã Tắc và lễ tế thần Xã Tắc là biểu hiện cụ thể nét đặc trưng đa thần trong tín ngưỡng dân gian Việt. Tín ngưỡng và lễ tế thần Xã Tắc trong mức độ nào đó được tích hợp/lồng ghép, hay biểu hiện trong các hình thức tín ngưỡng điển hình của Việt Nam.

PGS.TS Đặng Văn Bài cho biết, xuất phát từ những quan điểm khoa học phân tích trên để có thái độ ứng xử văn hóa đối với đền Xã Tắc và lễ tế thần Xã Tắc. Phục hồi lễ hội đền Xã Tắc ở TP Móng Cái, là hoạt động thiết thực để bảo tồn phần “hồn cốt” cũng như tính trường tồn trong tín ngưỡng thờ thần Xã Tắc.

Người xưa đã nhận thức sâu sắc ý nghĩa cũng như sự cần thiết phải thành kính tôn thờ thần linh. Tài liệu bia ký còn lại ở đền Xã Tắc, mở đầu văn bia số 2 (đặt bên trái sân đền) ghi rõ “Thường thần cốc (thần lúa gạo), thần đất, là thần Xã Tắc chính là chúa tể của một làng, một nước. Bia số 3 (đặt bên trái trong đền) thể hiện rõ mục tiêu và mong muốn của người xưa “Thường nghe: Có được lạc thổ là nhờ ở Xã Tắc tôn thần. Từ xưa đến nay dân ta làm nghề buôn bán, đều hàm ân quang của tôn thần, người khỏe của thì nhiều đều hưởng hòa bình, thịnh vượng… mong được mãi ngàn năm kính phụng tế tự thần thì mọi người được vui cả, hưởng phúc lâu dài”.

Tuy nhiên chưa có tài liệu nào minh chứng xác thực đền Xã Tắc ở Móng Cái được xây dựng từ năm nào. Theo tài liệu văn khắc trên bia đá thì đền Xã Tắc được trùng tu lớn nhất vào năm 1879. Thời đó, Móng Cái là phủ Hải Ninh, văn khắc trên bia đá có nội dung: “…Miếu ở thôn Tây Ngạn của ta phụng thờ Xã Tắc đại vương đã được xây dựng từ lâu…”. Như vậy, ngay thời điểm đó, người dân Móng Cái cũng không biết đền Xã Tắc được xây dựng ở niên đại nào.

Do tính chất đa thần, tích hợp và hỗn dung văn hóa tín ngưỡng mà đền Xã Tắc xưa kia có nhiều bộ phận hợp thành: Đền thờ chính, nhà Mẫu, ban thờ Chúa Bà Bản Cảnh, lầu Cô, lầu Cậu và cây hương Trung thiên thờ Mẫu Cửu trùng thiên. Qua hồ sơ lưu tích, cho thấy đền Xã Tắc thờ long thần, thổ địa, bản thổ và cũng là nơi thờ bản cảnh thành hoàng làng “Xã Tắc đại vương”, ngoài ra đền còn phối thờ Mẫu và Trần triều.

Rõ ràng là đền Xã Tắc dựng lên để duy trì tín ngưỡng thờ thần Xã Tắc và các vị thần linh khác có liên quan tới cư dân nông nghiệp và thương nhân buôn bán ở vùng biên viễn của quốc gia.


Đền Xã Tắc trùng tu lớn năm 1879 (Kỷ Mão), năm 2005 được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

“Thường thì địa đầu biên giới bao giờ cũng là nơi đụng độ đầu tiên giữa kẻ thù xâm lược và đội quân trấn thủ biên cương. Do đó, hơn bất cứ nơi nào khác, biểu tượng của quốc gia dân tộc - ý chí độc lập tự chủ và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc cũng như biểu tượng cho khát vọng hòa bình, ấm no, hạnh phúc và mùa màng bội thu trở nên vô cùng quan trọng đối với cư dân Móng Cái xưa và nay”, PGS.TS Đặng Văn Bài khẳng định.

Như vậy là đền thờ Xã Tắc có sử tích rõ ràng, đậm đà bản sắc văn hóa Việt Nam, không thể là ngôi đền thờ một vị quan lại thời Đông Hán của Nhà nước phong kiến Trung Quốc được.

Bùi Ánh Hồng

Theo

Cùng chuyên mục
Xem thêm
  • lap ho so xep hang di tich nha tho va tu vien thu thiem

    Hồ sơ xếp hạng di tích công trình Nhà thờ và Tu viện Dòng Mến Thánh giá Thủ Thiêm, quận 2, được trình Ủy ban thành phố trong tháng 12.

    14:11 | 12/11/2019
  • trien lam tai che va chuong trinh nghe thuat nhan ky niem 14 nam hoat dong gallery 39

    (Xây dựng) – Ngày 16/11 tới đây, nhân dịp kỷ niệm 14 năm hoạt động của Gallery 39, họa sĩ Lê Thiết Cương cùng nhóm G39 sẽ tổ chức một triển lãm sắp đặt tái chế và chương trình nghệ thuật ghi dấu chặng đường hoạt động nghệ thuật phi lợi nhuận của mình tại Laca Café.

    16:55 | 11/11/2019
  • canh tan hoang ram rap cong trinh nha mau lang van hoa du lich cac dan toc

    "Tôi khẳng định rằng những công trình đó nếu 3 – 4 năm nữa không có nguồn vốn đầu tư hoặc ngân sách bảo dưỡng thì chắc chắn sẽ sập mà hiện tại thì một vài nhà cũng đang trong tình trạng nguy hiểm; nhất là nhiều khu làng dân tộc không có người ở", ...

    16:51 | 11/11/2019
  • di chi hon 3 nghin tuoi vuon chuoi lai lo bi xam hai pha huy

    Ba phương án bảo tồn di chỉ hiếm có hơn 3 nghìn tuổi Vườn Chuối vẫn đang chờ trình cơ quan chức năng, người dân và giới nghiên cứu một lần nữa lại phải sốt sắng lên tiếng lo ngại di chỉ bị xâm hại, thậm chí phá hỏng.

    14:55 | 11/11/2019
  • mui lua

    (Xây dựng) - Khi dã quỳ trơ khấc những đài khô, đường làng quanh co chỉ còn bụi đỏ mù trời vì gió. Mái tôn khua vào nhau những âm thanh lạnh lẽo. Lúc ấy, hơi ấm của lửa, hương thơm của lửa lại gợi không khí ấm áp, đoàn tụ của tình thân.

    19:19 | 10/11/2019
  • ha noi sau 5 nam phao dai xuan tao co nguy co bien thanh phe tich

    Được đầu tư xây dựng, cải tạo và hoàn thành từ đầu năm 2015, pháo đài Xuân Tảo (phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) là di tích cách mạng kháng chiến. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại công trình này vẫn đang bị bỏ không, đìu hiu, hiện vật có dấu hiệu xuống cấp.

    08:07 | 10/11/2019
  • gio bac lam am lai nhung mua di

    (Xây dựng) - Mùa này, chắc những vệ cỏ ven ruộng quê xưa đã úa vàng xơ xác. Hơi gió mông lung gợn lăn tăn mặt ao hồ và hú rít trên mặt ruộng trơ gốc rạ. Gió bấc sẽ lùa những lá cải xanh lật phật vào giờ cơm chiều muộn, cọng cải xanh ngắt nhờ lạnh mà như cứng cỏi hơn, tươi giòn hơn.

    22:29 | 09/11/2019
  • quang tri len phuong an ton tao nang cap khu luu niem tong bi thu le duan

    (Xây dựng) - UBND tỉnh Quảng Trị vừa có buổi làm việc với các ngành và địa phương liên quan để khảo sát thực địa xem xét phương án thiết kế tôn tạo nâng cấp Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn tại xã Triệu Thành, huyện Triệu Phong.

    20:46 | 09/11/2019
  • dong ngac ngoi lang co tuyet dep trong long thi thanh ha noi

    Nằm ngay gần trung tâm Hà Nội, Đông Ngạc là một trong những làng cổ nhất của Hà Nội. Quần thể các công trình kiến trúc có niên đại hàng trăm năm vẫn còn hiện diện cho đến ngày nay. Một phần trong số đó đang ngày càng xuống cấp và có nguy cơ biến mất.

    08:50 | 09/11/2019
  • chuoi hoat dong chao mung ngay di san van hoa viet nam

    (Xây dựng) – Nằm trong hoạt động kỷ niệm 14 năm ngày Di sản văn hóa Việt Nam, chiều 11/8, Ban quản lý Phổ cổ Hà Nội đã tổ chức buổi họp báo giới thiệu chuỗi hoạt động văn hóa với tên gọi “Tiếng tơ” diễn ra từ ngày 22/11-15/12 tại nhiều địa điểm của Phố cổ Hà Nội.

    21:07 | 08/11/2019
...

Tin bài cuối cùng

Không còn dữ liệu để load